Tek hatlı bir şema basit görünebilir, ancak yine de okunması zor olabilir. Bir hat, çok fazlı bir devreyi temsil edebilir; küçük bir sembol, önemli bir koruma cihazını ifade edebilir ve kısa bir etiket, hangi ekipmanın devrenin aşağısında yer aldığını belirleyen bilgileri içerebilir.
Tek hat şemasını okumak için en güvenilir yol, güç yolunu kaynaktan yüklere doğru takip etmektir. Ana anahtarlama ve koruma noktasını belirleyin, barayı bulun, her bir besleme dalını takip edin ve ardından her cihazın yanındaki etiketleri kontrol edin. Her sembolü doğrulamak için çizim açıklamalarını ve proje belgelerini kullanın. Tek hat şeması bir sistem haritasıdır; bir kablolama talimatı veya güvenli izolasyon prosedürü değildir.
Tek hat şeması, tek hat diyagramı veya SLD olarak da adlandırılır ve bir elektrik güç dağıtım sisteminin basitleştirilmiş bir gösterimidir. Bu şema, ana ekipmanların nasıl bağlandığını ve gücün bir kaynaktan başlayarak anahtarlama ve koruma cihazları aracılığıyla aşağı akıştaki panellere ve yüklere nasıl dağıtıldığını gösterir.
Tek çizgi, mutlaka tek bir fiziksel iletkeni temsil etmez. Üç fazlı bir sistemde, her faz iletkenini ayrı ayrı çizmeden güç yolunu temsil edebilir. Bu, sistem hiyerarşisinin daha kolay anlaşılmasını sağlar; ancak aynı zamanda SLD’nin ayrıntılı kablolama şemalarını, kablo listelerini, panolara ilişkin listeleri, ekipman kılavuzlarını veya onaylanmış çalışma prosedürlerinin yerini alamayacağı anlamına da gelir.
| Bir SLD genellikle şunları gösterir: | Bir SLD tek başına bir şey oluşturmaz |
| Kaynaklar ve gerilim seviyeleri | Terminalden terminale tam kablolama |
| Ana ve dal anahtarlama cihazları | Güvenli bir izolasyon veya anahtarlama prosedürü |
| Koruyucu cihazlar ve sistem içindeki konumları | Nihai koruma ayarları veya iletken boyutlandırması |
| Baralar, besleme hatları, panolar ve büyük yükler | Her türlü yerel gerekliliğe uyum |
| Seçilmiş ekipman değerleri ve tanımlayıcıları | Bir muhafazanın tüm iç düzeni |
Belirli bir projede kullanılan semboller konusunda nihai kaynak, çizim açıklamalarıdır. IEC 60617 standardı, elektroteknik şemalar için uluslararası bir grafik sembol veritabanı sunmaktadır; ancak gerçek proje çizimlerinde bölgesel gelenekler, şirket standartları veya eski notasyonlar da kullanılabilir.
Sayfadaki her sembolü tanımlamaya çalışarak işe başlamayın. Öncelikle sistem yolunu bulun. Bu yol netleştiğinde, semboller ve etiketler bir bağlam kazanır.
Şekil 1. Güç yolunu takip ederek bir SLD’yi okuyun, ardından seçilen dalı ters yönde kontrol edin.
Çizimde gösterilen sistem parçasına gücün nereden girdiğini belirleyin. Kaynak, şebeke beslemesi, jeneratör, transformatörün ikincil sargısı, invertör veya başka bir panodan gelen besleme hattı olabilir.
Yanında yazılı bilgileri okuyun. Anma gerilimini, AC veya DC işaretini, faz bilgilerini, varsa frekansı ve kaynağın devam ettiği yeri gösteren çizim referansını arayın. Çizim, bir transformatörün sekonder tarafında veya bir giriş besleme hattında başlıyorsa, yukarı akış sisteminin başka bir sayfada belgelenmiş olabileceğini unutmayın.
Çizilen çizgileri saymayın ve bunların kurulu iletken sayısıyla aynı olduğunu varsaymayın. SLD'nin amacı, sistemi basitleştirmektir. İletken ayrıntıları, ilgili kablo, kablolama veya kurulum belgelerinde teyit edilmelidir.
Kaynaktan ilk ana anahtarlama veya koruma cihazına kadar olan hattı takip edin. Sisteme bağlı olarak bu, bir anahtar-ayırıcı, sigortalı anahtar, devre kesici veya başka bir onaylı tertibat olabilir.
Cihaz sembolünü, yanına yazılan bilgilerden ayırın. Sembol, cihazın kategorisini belirtir; etiketler ise cihazın etiket numarasını, nominal akımını, gerilimini, gövde boyutunu veya devre kesme bilgilerini, kutup sayısını ya da arıza kesme derecesini gösterebilir. Her çizimde aynı alanlar yer almayabilir.
Bu aşamada, göreviniz cihazı ve sistem içindeki konumunu belirlemektir. Yalnızca SLD’ye dayanarak bir çalışma sırası, koruma ayarı veya güvenli izolasyon noktası hakkında bir sonuca varmayınız. Bu tür kararlar için mevcut proje prosedürleri, ekipman bilgileri ve yetkili personele ihtiyaç vardır.
Ana cihaz genellikle bir baraya bağlanır. Çizimde, bara bir dağıtım noktası işlevi görür: tek bir giriş yolu, birkaç çıkış besleme hattını besler.
Baradan çıkan her bir hattı takip edin. Bu hattın başka bir dağıtım panosuna, bir motor kontrol grubuna, özel bir makineye, bir aydınlatma paneline veya başka bir büyük yüke besleme yapıp yapmadığını kontrol edin. Besleme etiketleri ve çapraz referanslar başka bir çizim sayfasına yönlendirebilir.
Bu dallanma yapısı, bir SLD’nin en değerli özelliklerinden biridir. Sistemin hangi kısımlarının birbirinin yukarısında veya aşağısında yer aldığını gösterir. Her bir iletkenin fiziksel güzergâhını veya panelin içindeki tam terminal düzenini göstermez.
Her bir çıkış besleme hattı, bir sonraki panele veya yüke ulaşmadan önce bir koruma veya anahtarlama cihazından geçebilir. Yaygın örnekler arasında MCB’ler, MCCB’ler, sigortalar, RCCB’ler, RCBO’lar ve aşırı gerilim koruma cihazları sayılabilir.
Bu cihazlar birbirinin yerine kullanılabilecek terimler değildir. Bir MCB veya MCCB, onaylanmış nominal değerleri dahilinde aşırı akım koruması sağlayabilir. Bir RCCB, artık akım korumasıyla ilişkilidir ve genellikle devrenin başka bir yerinde uygun bir aşırı akım koruması gerektirir. Bir RCBO, artık akım ve aşırı akım işlevlerini tek bir cihazda birleştirir. Bir SPD, koordineli bir koruma düzeni içinde geçici aşırı gerilimi sınırlamak amacıyla kurulur.
Şekil 2. Cihaz ailesini koruma rolüyle eşleştirin, ardından etiketi ve nominal değerleri doğrulayın.
Her bir cihazın nasıl çizildiğini doğrulamak için proje göstergesini kullanın. Ardından, cihazın yanındaki etiketi ve teknik özelliklerini okuyun. Daha kapsamlı bir sembol referansına ihtiyacınız varsa, OOHMAGE Elektrik Sembolleri Kılavuzu ve Devre Kesici Sembolleri Kılavuzu ilgili sembol grubunu belirlemenize yardımcı olabilir. Nihai cihaz seçimi yine de onaylanmış tasarım ve üretici belgelerine uygun olmalıdır.
Besleme hattı boyunca, akış yönünde bir dağıtım kutusuna, panele, ekipman parçasına veya yük grubuna ulaşana kadar ilerleyin. Hedef etiketini ve varsa çizim referansını kaydedin.
Şimdi aynı rotayı ters yönde izleyin. Hedeften başlayarak, ilk yukarı akım koruma cihazını, bu cihaza besleme yapan barayı ve bu baranın üzerindeki ana cihazı belirleyin. Bu ters yönlü kontrol, birkaç besleme hattının kesiştiği veya diğer sayfalara devam ettiği durumlarda doğru dalı takip ettiğinizi doğrulamanıza yardımcı olur.
Yukarı doğru bir yolu izleyebilmek, en yakın cihazı doğrulanmış bir izolasyon noktası haline getirmez. İzolasyon, devre değiştirme ve çalışma izni işlemleri, mevcut tesis prosedürüne uygun olarak gerçekleştirilmeli ve yetkili personel tarafından yapılmalıdır.
Bir SLD’yi okumadan önce sembol kütüphanesinin tamamını ezberlemenize gerek yoktur. Sistem hiyerarşisini belirleyen küçük bir sembol grubuna odaklanın ve her birini çizim açıklamalarıyla karşılaştırarak doğrulayın.
| Ürün | Genellikle neyi temsil eder? | Neleri doğrulamak gerekir? |
| Kaynak veya transformatör sınırı | Gücün girdiği veya gerilimin değiştiği yer | Kaynak türü, gerilim, faz, levha referansı |
| Değiştir veya bağlantıyı kes | Bir anahtarlama veya bağlantı kesme işlevi | Cihaz türü, etiket, direkler, teknik özellikler, çalıştırma prosedürü |
| Devre kesici | Anahtarlama ve belirtilen koruma işlevleri | Kesici tipi, nominal akım, gerilim, arıza derecesi, devre kesme bilgileri |
| Barası | Ortak bir dağıtım düğümü | Otobüs sınıfı, bölüm, bağlantı düzeni, etiketler |
| Besleyici | Başka bir panele veya yüke giden bir güç yolu | Hedef, kablo referansı, koruma cihazı, devre etiketi |
| Dağıtım panosu veya panel pano | Devreleri dağıtan bir alt kademe muhafazası | Kart etiketi, gelen, yol sayımı, dahili cihaz programı |
| Yükle | Bir ekipman veya bir grup güç tüketen devre | Yük kimliği, derecelendirme kaynağı, kontrol veya besleme referansı |
| Toprak veya zemin referansı | Çizim bağlamında bir topraklama veya bağlantı noktası | Kesin sembol, iletken detayları, proje gereksinimleri |
Şekil 3. Bir sembol, bir kategoriyi belirtir; etiket ve proje belgeleri ise bu sembolün anlamını doğrular.
Tanıdık gelen bir sembol, yalnızca bir başlangıç noktasıdır. Etiket, derecelendirmeler, açıklama ve ekipman listesi, o çizimde sembolün ne anlama geldiğini belirler.
SLD’lerde genellikle bir cihazın yanında birkaç değer yer alır. En büyük sayıyı ekipmanın tam teknik özelliği olarak kabul etmek yerine, her bir değeri ayrı bir alan olarak değerlendirin.
| Etiket veya alan | Bu sorunun yanıtlanmasına yardımcı olur | Varsaymayın |
| Nominal gerilim | Hangi sistem gerilimi gösteriliyor? | Her bir alt akış cihazının bu konuda zaten doğrulanmış olması |
| Faz veya iletken gösterimi | Hangi sistem düzeni amaçlanmaktadır? | SLD’nin her fiziksel iletkeni göstermesi |
| Anma akımı | Cihaza veya düzeneğe hangi akım değeri atanmıştır? | Her koruma ayarını tanımlamasıdır |
| Kesinti veya arıza derecesi | Hangi belirtilen arıza-çalışma değeri geçerlidir? | Bu değer, farklı standartlar veya cihazlar arasında aktarılabilir |
| Cihaz etiketi | Bu sembol, programdaki hangi maddeyi temsil ediyor? | Benzer bir sembolün aynı özelliklere sahip olması |
| Besleme hattı veya kablo referansı | Şeflerle ilgili ayrıntılar nerede kayıt altına alınmaktadır? | SLD üzerindeki satırın bu ayrıntıları kendi başına sağladığı |
| Panel veya devre tanımlayıcı | Hangi kart veya devreden söz ediliyor? | Bu sayfada iç düzenin tamamlanmış olması |
Bir etiket eksik veya belirsizse, bu boşluğu deneyimlerinize dayanarak doldurmak yerine not edin. Sorunu çözmek için ekipman listesini, panel listesini, onaylı teknik veri sayfasını, hesaplama paketini ve üretici belgelerini kullanın. Bir SLD, bir koruma cihazının nerede bulunduğunu size gösterebilir, ancak tek başına iletken boyutunu, devre kesme ayarlarını, seçiciliği veya yerel mevzuata uygunluğu belirleyemez.
Bu belgeler farklı sorulara yanıt vermektedir. Tam kapsamlı bir proje için bu üç belgenin hepsine ihtiyaç duyulabilir.
| Belge | En çok şu amaçla kullanılır: | Neyin yerini almaz |
| Tek hat şeması | Sistem hiyerarşisini, başlıca ekipmanları ve güç akışını anlamak | Ayrıntılı bağlantılar, son ayarlar veya çalışma prosedürleri |
| Kablolama şeması | Belirtilen iletken ve terminal bağlantılarının anlaşılması | Tüm sistemin genel dağıtım görünümü |
| Panel programı | Panel devrelerini, hedef noktaları ve planlanmış yük bilgilerini gözden geçirme | Fiziksel kablolama ayrıntıları veya tam yukarı akış sistem yolu |
Şekil 4. Farklı sorular için SLD’yi, kablo şemasını ve panel çizelgesini kullanın.
Bir dağıtım panosunun nereden güç aldığını anlamaya çalışıyorsanız, SLD’den başlayın. Bir terminal bağlantısını belirlemeniz gerekiyorsa, ilgili kablolama şemasına bakın. Pano içindeki dal devrelerinin listesine ihtiyacınız varsa, pano çizelgesine bakın. Asla bir belgeyi, cevap vermesi için hazırlanmadığı bir soruyu yanıtlamaya zorlamayın.
Şu kavramsal yolu bir düşünün:
Kaynak → Ana MCCB → Ana baralı → Dal koruma devresi → Dağıtım kutusu veya son yükler
Öncelikle kaynak etiketi ve sistem bilgilerini kaydedin. Ana MCCB’ye geçin ve cihaz etiketini ile çizimde belirtilen teknik özellikleri kaydedin. Hattı takip ederek ana baraya ulaşın, ardından çıkış besleyicilerinden birini seçin ve dal koruma cihazını belirleyin. Aşağı akıştaki dağıtım kutusuna ilerleyin ve kutu etiketini ile çizim referansını not alın.
Kalan besleme hatları için de aynı işlemi tekrarlayın. Bir dal başka bir dağıtım panosuna besleme yaparken, diğerleri belirli ekipmanlara besleme yapabilir. Bir SPD, her bir aşağı akış yüküyle seri olarak değil, bir baranın yanında veya bir pano düzeni içinde yer alabilir. Tasarıma bağlı olarak, arıza akımı ve aşırı akım koruyucuları farklı seviyelerde gösterilebilir.
Bu örnekte, genel akım değerleri, kablo çapları veya devre kesme ayarları kasıtlı olarak belirtilmemiştir. Bu değerler, gerçek sisteme, geçerli standartlara, tasarım hesaplamalarına, kurulum koşullarına ve onaylanmış ekipmana bağlıdır. Bu örneğin amacı, bir okuma sırası belirlemektir; bir tasarım veya kurulum çizimi sunmak değildir.
Bu çizgi, basitleştirilmiş bir devre yolunu göstermektedir. Grafiği harfiyen yorumlamak yerine, proje belgelerinde faz ve iletken bilgilerini kontrol ediniz.
Semboller, standartlara, bölgelere, şirketlere ve çizimin hazırlanma tarihine göre farklılık gösterebilir. Genel bir sembol referansına başvurmadan önce, mevcut çizimdeki açıklama tablosunu kullanın.
İki farklı devre kesici simgesi, farklı nominal değerlere ve işlevlere sahip cihazları temsil edebilir. Etiket ve teknik özellik alanlarını okuyun, ardından uygun tablo veya teknik veri sayfasını bulun.
Eski bir SLD, artık kurulu sistemi yansıtmayabilir. Teknik bir karar verirken bunu kullanmadan önce çizim numarasını, revizyonunu, onay durumunu ve proje değişiklik kayıtlarını doğrulayın.
Bu şema, tüm fiziksel bağlantıları göstermez veya güvenli bir çalışma durumunu garanti etmez. Anahtarlama, devre dışı bırakma, test ve kurulum işleri için onaylanmış prosedürleri uygulayın ve bu işler için kalifiye personel görevlendirin.
Bir kutu simgesi ve kablo geçiş sayısı, cihazın tam konfigürasyonunu tanımlamaz. Cihazın iç boyutları, kablo girişi, montajı, çevresel koruma, etiketler, belgeler ve proje gereksinimleri hâlâ teyit edilmelidir.
SLD’yi çizdikten sonra, çizim bilgilerini net bir proje talebine dönüştürün. Şunları ekleyin:
OOHMAGE, çeşitli bağlantı noktası aralıklarında IP65 sınıfı elektrik dağıtım kutusu seçenekleri sunmaktadır. Nihai seçim, cihazın gerçek yerleşim düzenine, muhafaza alanına, kablo girişine, montaj yöntemine ve kurulum ortamına bağlıdır. Şunları inceleyin: Dağıtım Kutusu serisi ve model onayı ile fiyat teklifi için yukarıdaki proje bilgilerini gönderin.
Şekil 5. Dağıtım kutusu teklifi talep ederken hazırlanması gereken bilgiler.
Hayır. Tek hatlı şema, sistem hiyerarşisini ve güç yolunu özetler. Kablo şeması ise tesisatın belirli bir bölümü için daha ayrıntılı bağlantı bilgileri sunar. Bu iki belge birbirini tamamlar, ancak birbirinin yerine kullanılamaz.
Çizim, okuyucunun her bir faz iletkenini tek tek göstermeye gerek kalmadan güç dağıtım yapısını görebilmesi için basitleştirilmiştir. Faz, iletken ve bağlantı detayları, etiketlerden ve ilgili proje belgelerinden teyit edilmelidir.
Birçok sembol, kabul görmüş IEC standartlarına veya diğer sektör kurallarına uygundur; ancak gerçek çizimlerde bölgesel, şirkete özgü veya eski versiyonlardaki farklılıklar kullanılabilir. İncelediğiniz çizimin açıklamalarını ve revizyonunu her zaman kontrol edin.
Sistem gerilimini ve fazını, hat sayısını, koruma cihazlarının yerleşimini ve boyutlarını, kablo girişini, montaj yöntemini, kurulum ortamını, su ve toz girişine karşı koruma gereksinimini, adedi ve gerekli belgeleri doğrulayın. Bir kutu, yalnızca hat sayısına göre seçilmemelidir.
Aşağıdaki ilgili ürün yelpazesine ve destekleyici seçim kılavuzlarına göz atmaya devam edin.
